Facebook ผมแจ้งความทรงจำวันที่ 17 ก.ย. 2563 เมื่อ 6 ปีที่ผ่านมา ภาพการทำงานวิจัยแก้จนครั้งแรกของผมก็ย้อนกลับมาอีกครั้ง ช่วงที่ผมเริ่มทำงานวิจัยแก้จน ร่วมกับ ม.ราชภัฏสกลนคร ภายใต้ทุนสนับสนุนจาก บพท. วันนั้น ในเวทีศึกษาบริบทชุมชน วิเคราะห์ข้อมูล และคืนข้อมูลแก่ชาวบ้าน ณ เทศบาลตำบลกุดไห อำเภอกุดบาก จังหวัดสกลนคร เป็นครั้งแรกที่ผมนำวิชาความรู้หลังเรียนจบออกมาเผชิญกับชีวิตจริงของผู้คน
ประเด็นที่อภิปรายชวนคุย เริ่มจากคำถามที่ใกล้ตัว คือ “ครัวเรือนมีรายจ่ายอะไรบ้าง และมีรูปแบบกลยุทธ์หาเงินจากไหนมาจ่าย” คำถามนี้พาให้เราเห็นว่า รายจ่ายของครัวเรือนไม่ได้มาเป็นก้อนเดียวกัน บางอย่างต้องจ่ายทุกวัน บางอย่างต้องจ่ายทุกเดือน ขณะที่บางภาระเกิดขึ้นปีละครั้งหรือในยามจำเป็น ดังนั้น หากการแก้จนมีเพียงอาชีพเดียวหรือรายได้ทางเดียว ก็อาจไม่ทันต่อภาระในชีวิตของแต่ละครัวเรือนที่เกิดขึ้นหลายจังหวะ
จากจุดเริ่มต้นข้อค้นพบที่อำเภอกุดบาก งานได้ขยายไปยังอำเภออากาศอำนวยและอำเภอพรรณนานิคม ตลอดระยะเวลาราว 5 ปี ได้ศึกษาเชิงลึก ทำให้ผมตกผลึกว่า การแก้ปัญหาความยากจนต้องออกแบบ “ระบบรายได้” ให้สัมพันธ์กับ “ระบบรายจ่าย” ของครัวเรือน
นี่คือที่มาของ ระบบโมเดลแก้จน 3 ระดับ โดยใช้กรอบแนวคิดการดำรงชีพอย่างยั่งยืน (Sustainable
Livelihoods Framework: SLF) เป็นเหมือนพิมพ์เขียวในการวิเคราะห์และออกแบบการพัฒนา
ซึ่งบทความนี้ผมจะเล่าถึงระบบโมเดลแก้จน เครื่องมือกระบวนการที่ใช้ การขยายผล
และทีมทำงาน ซึ่งเป็นต้นทางสำคัญที่นำไปสู่ความสำเร็จ
โมเดลแก้จน ที่เหมาะสมกับการเงิน 3 ระดับ
โมเดลแก้จนแบ่งระบบการสร้างรายได้-รายจ่าย ออกเป็น 3 ระดับ โดยไม่ได้หมายความว่าทุกพื้นที่ต้องทำเหมือนกันทั้งหมด แต่ละพื้นที่ต้องปรับใช้ตามทุนชีวิต ทรัพยากร และโอกาสของตนเอง
ระบบแรก คือ โมเดลเศรษฐกิจครัวเรือน
เป็นระบบที่ช่วยให้ครัวเรือนดำรงชีพอยู่ได้ในแต่ละวัน ผ่านการหาอาหารหรือผลิตอาหารเอง เช่น ปลูกผัก เพาะเห็ด เลี้ยงสัตว์ หาอาหารจากทรัพยากรในชุมชน เพื่อลดรายจ่ายและสร้างรายได้เล็กน้อย ระบบนี้อาจไม่ได้ทำให้ครัวเรือนร่ำรวย แต่ช่วยลดความกังวลเรื่องปากท้อง อาจไม่ต้องพึ่งเงินสดทุกมื้อ
ระบบสอง คือ โมเดลธุรกิจชุมชน
เป็นการรวมกลุ่มผลิตและบริหารจัดการมีทุนหมุนเวียน โดยต่อยอดจากวัตถุดิบทรัพยากรและความรู้ในพื้นที่ เช่น สมุนไพร ปลา ป่า ข้าว ทอผ้า สร้างรายได้หรือทีเงินปันผลจากกลุ่ม จะช่วยรองรับค่าใช้จ่ายรายเดือน เช่น ค่าไฟ ค่าโทรศัพท์ ค่าน้ำมัน และของใช้จำเป็น หัวใจของระบบนี้คือการมีกติการ่วม ระบบบัญชี การบริหารทุน และการแบ่งผลประโยชน์ที่เป็นธรรม
ระบบสาม คือ โมเดลอุตสาหกรรมตำบล
ระบบนี้คือการจัดการห่วงโซ่เศรษฐกิจหลักของพื้นที่ ไม่ว่าจะเป็นข้าว มันสำปะหลัง ยางพารา หรืออ้อย เพื่อให้คนจนมีส่วนร่วมตั้งแต่การผลิต การรวบรวม การแปรรูป จนถึงการตลาด คนจนมีส่วนในการรับจ้างรายวันหรือผู้ขายวัตถุดิบ หากจัดการให้มีราคาสูงมีส่วนแบ่งที่เป็นธรรม จะมีรายได้เป็นเงินเก็บก้อนใหญ่หรือมีเงินสำรองฉุกเฉิน สำหรับใช้กับภาระรายปี เช่น หนี้สิน การศึกษา การรักษาพยาบาล ประกันภัย หรือการซ่อมแซมบ้าน
อธิบายให้เห็นภาพง่าย ๆ ระบบเศรษฐกิจครัวเรือนช่วยให้ “อยู่รอดวันนี้” ระบบธุรกิจชุมชนช่วยให้ “หมุนเวียนทั้งเดือน” และระบบอุตสาหกรรมตำบลช่วยให้ “มีโอกาสวางแผนชีวิตในระยะยาว” นอกจากนี้ คนจนยังต้องการเกาะป้องกันความเสี่ยงด้านอื่น ๆ อาทิ ความปลอดภัยในชีวิตทรัพย์สิน ความมั่นคงทางการเงิน และสุขภาพที่ดี เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิต
ตัวแบบโมเดลแก้จน 3 ระดับ: โมเดลแก้จนเกษตรมูลค่าสูง สกลนคร
ก่อนแก้จน ต้องรู้จักทุนชีวิตของคนจน ตามกรอบแนวคิด SLF
การตั้ง นะโมตัสสะ 3 จบ คือ การเริ่มต้นสวดมนต์ไหว้พระ งานวิจัยแก้ไขปัญหาความยากจนเริ่มด้วยการศึกษาข้อมูลตามกรอบแนวคิด SLF สำคัญนะครับเพราะหากยังไม่รู้ว่าพื้นที่มีอะไร ครัวเรือนมีทุนอะไร และข้อจำกัดอยู่ตรงไหน การออกแบบโครงการก็มักไม่ตรงกับชีวิตจริง ทางวิศวกรรมศาสตร์เรียกว่า พิมพ์เขียว กรอบแนวคิด SLF จึงเป็นสารตั้งต้นของการวิจัย
กรอบ SLF ใช้วิเคราะห์ 5 เรื่องสำคัญ ได้แก่
- บริบทพื้นที่ ศึกษาข้อมูลระดับตำบล ประกอบด้วย ทรัพยากรธรรมชาติ สังคม เศรษฐกิจ ประเพณีวัฒนธรรม วิเคราะห์ความเสี่ยงและแนวโน้มการเปลี่ยนแปลง อาจใช้เครื่องมือศึกษาชุมชน 7 ชิ้น
- ทุนดำรงชีพคนจน ศึกษาข้อมูลทุนครัวเรือน 5 ด้าน ทุนมนุษย์ ทุนกายภาพ ทุนการเงิน ทุนธรรมชาติ และทุนสังคม วิเคราะห์สินทรัพย์ ใช้แบบสอบถามและจัดกลุ่มครัวเรือนตามวิกฤติ 4 ระดับ
- สถาบันและนโยบาย ศึกษาแผนงานโครงการสำคัญของหน่วยงานพัฒนาที่เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจ ในระดับชาติ ระดับจังหวัด ระดับอำเภอ ระดับตำบล วิเคราะห์กลไกรวมถึงวิธีการเข้าถึงและเงื่อนไขการเข้าถึงความช่วยเหลือ
- กลยุทธ์ดำรงชีพ ศึกษาอาชีพแบบเดิมของคนจน วิเคราะห์ออกแบบทางเลือกอาชีพด้วยวิธีการแบบใหม่ หรืออาชีพใหม่ แนะนำให้ปฏิบัติการด้วยองค์ความรู้ วิจัย เทคโนโลยี ใช้เครื่องมือห่วงโซ่อุปทาน ตลาด เงื่อนไข ข้อตกลง ศูนย์เรียนรู้ พี่เลี้ยง
- ผลลัพธ์การดำรงชีพ มีเป้าหมายการเปลี่ยนแปลงเลื่อนระดับในดีขึ้น วิเคราะห์รายได้ที่ดีขึ้น หนี้ที่ลดลง ความมั่นคงที่มากขึ้น และคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น เป็นไปตามเป้าหมายภาพอนาคตที่ออกแบบไว้ ใช้เครื่องมือติดตาม เช่น บัญชี SROI Forum
คนจนแต่ละครัวเรือนไม่ได้เริ่มต้นจากจุดเดียวกัน บางครัวเรือนมีแรงงานแต่ขาดตลาด บางครัวเรือนมีที่ดินแต่ขาดทุน บางครัวเรือนมีทักษะแต่ไม่มีเครือข่ายสนับสนุน การแก้จนจึงไม่ควรใช้มาตรการเดียวกับทุกคน
การนำโมเดลแก้จน ตามกรอบ SLF ไปติดตั้งในพื้นที่ต้องมี กระบวนการ แต่ละสำนักวิจัยมีกระบวนท่าแตกต่างกันออกไป ซึ่งในงาน บพท. ใช้กระบวนการวิจัยเชิงพื้นที่แบบมีส่วนร่วม ไม่ใช่วิธีการวิจัยนะครับ แต่หมายถึง อุดมการณ์ หรือจิตวิญญาณการทำงานของนักวิจัย
อ่านบทความที่เกี่ยวข้อง:
- การนำแนวคิดการดำรงชีพอย่างยั่งยืน "SLF" เป็นกลยุทธ์โมเดลแก้จนสบู่สมุนไพร "ไทบรู"
- เจาะลึกบริบท "อ.อากาศอำนวย" เจอปัจจัยส่งผลทำให้ยากจน
- นายอำเภออากาศอำนวย หนุนโมเดล ม.ราชภัฏสกลนคร ภาพอนาคตแก้จนมิติรายได้
การวิจัยเชิงพื้นที่แบบมีส่วนร่วม ไม่ใช่แค่เชิญมาประชุม
การนำโมเดลแก้จนไปใช้จริงไม่ใช่เรื่องของนักวิจัยเพียงฝ่ายเดียว เพราะการแก้จนเป็นงานที่ต้องเชื่อมคน กลไก และทรัพยากรเข้าด้วยกัน การทำงานจึงต้องมีกลไกอย่างน้อย 3 ระดับ
- ระดับอำเภอ ปักหมุดที่นายอำเภอเป็นประธาน เชื่อมส่วนราชการที่เกี่ยวข้องเป็นกลไกอำนวยการปฏิบัติการในพื้นที่
- ระดับตำบล ปักหมุดที่ นายก อปท. หรือกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน วัด โรงเรียน เป็นหน่วยจัดทำข้อมูล วางแผน และประสานการปฏิบัติงานกับชุมชน สามารถเชื่อมหน่วยงานอื่น ๆ มาร่วมทำงาน
- ระดับชุมชน ปักหมุดที่กลุ่มองค์กรชุมชน ครัวเรือนเป้าหมาย ผู้ประกอบการ สร้างต้นแบบปฏิบัติการอาชีพ รายได้ ซึ่งคนจนมีความเปราะบางการมีกลไกพี่เลี้ยงในพื้นที่จะช่วยหนุนเสริมได้ทันสถานการณ์
สิ่งที่ยากที่สุดอาจไม่ใช่การออกแบบโครงการ แต่คือการสร้างความเชื่อใจ เมื่อข้อมูลไม่ตรงกัน งานไม่ชัดเจน หรือบางฝ่ายรู้สึกไม่ได้รับความเป็นธรรม ความร่วมมือก็ย่อมสั่นคลอน แนวคิดสำคัญจึงอยู่ที่ การประสานความร่วมมืออย่างมีธรรมาภิบาล (Collaborative Governance) ทุกฝ่ายต้องมีเป้าหมายร่วมกัน เห็นข้อมูลชุดเดียวกัน และมีกติกาที่ตรวจสอบได้ สำคัญอย่างยิ่งคือการรักษาความสัมพันธ์อันดี
งาน บพท. เสนอองค์ความรู้ การสร้างระบบความร่วมมือขับเคลื่อนงานแก้จนระดับพื้นที่ ดังนี้ การสร้างกลไกความร่วมมือ การพัฒนาระบบข้อมูลครัวเรือนยากจนแบบชี้เป้า การพัฒนาระบบส่งต่อความช่วยเหลือและติดตามแบบมุ่งเป้า การพัฒนาโมเดลแก้จนด้วยนวัตกรรมและเทคโนโลยี การเชื่อมโยงงานวิจัยสู่ยุทธศาสตร์แผนพัฒนาระดับจังหวัดและท้องถิ่น
อ่านบทความที่เกี่ยวข้อง:
- กลไกปฏิบัติการแก้จนตำบลโพนงาม “HUBข้อมูลการช่วยเหลือคนจน”
- นอภ.อากาศอำนวย โชว์วิสัยทัศน์ "ความสุขล้นของคนเมืองฟ้า" คัดเลือกชิง "นายอำเภอแหวนเพชร" ระดับเขต ปี 69
.JPG)
การติดตั้งกลไกและการขยายผลโมเดลแก้จน SLF
ความยากจนมีเงื่อนไขซับซ้อน ทั้งทุนชีวิตของครัวเรือน ทรัพยากรในพื้นที่ โครงสร้างอำนาจ ความร่วมมือของหน่วยงาน และความเชื่อมั่นของชาวบ้าน การติดตั้งโมเดลแก้จน SLF จึงต้องเลือกพื้นที่ที่มี “ความพร้อมในการเปลี่ยนแปลง” เป็นสำคัญ ได้แก่ มีข้อมูลครัวเรือนยากจนชัดเจน มีผู้นำที่เข้าใจปัญหาและกล้าตัดสินใจ ชาวบ้านพร้อมร่วมมือ และมีอำเภอทำหน้าที่เป็นหน่วยบริหารจัดการ
หัวใจของการกลไกความร่วมมือแก้จน คือการทำงานพร้อมกันทั้ง “แนวดิ่ง” และ “แนวราบ”
ในแนวดิ่ง ต้องทำให้กลไก 3 ระดับเชื่อมประสานกันอย่างเป็นระบบ ระดับอำเภอทำหน้าที่อำนวยการและเชื่อมนโยบาย โดยมีนายอำเภอเป็นศูนย์กลาง ระดับตำบล โดยเฉพาะองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เป็นหน่วยวางแผนและขับเคลื่อนงานร่วมกับผู้นำท้องที่ ส่วนระดับชุมชนเป็นพื้นที่ปฏิบัติการจริง ที่กลุ่มอาชีพ ครัวเรือนเป้าหมาย และผู้ประกอบการร่วมกันสร้างต้นแบบการแก้จน
หากกลไกทั้ง 3 ระดับเดินคนละทิศทาง งานย่อมสะดุด แต่หากข้อมูล แผนงาน และเป้าหมายเชื่อมโยงกัน การสนับสนุนจากภาครัฐ ท้องถิ่น และชุมชนจะกลายเป็นพลังเดียวกัน
ในแนวราบ ควรเริ่มจากการเลือกตำบลนำร่องที่มีความพร้อม จัดทำข้อมูลภาพรวมของตำบลให้ชัดเจน ควบคู่กับการสร้างต้นแบบในระดับกลุ่มและชุมชน เมื่อโมเดลพิสูจน์แล้วว่าใช้ได้กับบริบทนั้น จึงค่อยขยายไปสู่หมู่บ้าน กลุ่มอาชีพ หรือตำบลอื่น
หลักคิดสำคัญ คือ ไม่ควรขยายงานเพียงเพราะต้องการจำนวนพื้นที่เพิ่มขึ้น แต่ควรขยายจากบทเรียนของพื้นที่ที่ทำสำเร็จแล้ว เพื่อให้พื้นที่ใหม่สามารถปรับใช้ได้อย่างเหมาะสม ไม่ใช่ลอกแบบโมเดลโดยไม่เข้าใจเงื่อนไขของตนเอง
โรดแมป 3 ปี สู่ความยั่งยืน Exit Strategy
การติดตั้งโมเดลแก้จนให้เห็นผลอย่างเป็นรูปธรรม ควรใช้เวลาอย่างน้อย 3 ปี
- ปีแรก เป็นช่วงสร้างฐานข้อมูล สร้างความเข้าใจร่วม ทดลองปฏิบัติการ และกำหนดกติกาการทำงาน
- ปีที่สอง เป็นช่วงสร้างโครงสร้างเชิงระบบ เช่น การจัดตั้งกลุ่มบริหารผลประโยชน์ การพัฒนาองค์ความรู้ การสร้างบุคคลต้นแบบ และการเชื่อมแผนงานเข้ากับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
- ปีที่สาม เป็นช่วงที่ระบบควรเริ่มบริหารจัดการตัวเองได้ ผ่านการผลิตอย่างต่อเนื่อง การจ้างงาน การตลาด หรือกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่ชุมชนขับเคลื่อนได้จริง
สามปีจึงไม่ใช่เพียงกรอบเวลาโครงการ แต่คือระยะเวลาสำหรับสร้างความเข้าใจ สร้างคน สร้างกติกา และสร้างความเชื่อมั่นระหว่างผู้เกี่ยวข้อง
อีกเงื่อนไขหนึ่งที่มักถูกมองข้าม คือ ความต่อเนื่องของทีมทำงาน งานเชิงพื้นที่ต้องใช้เวลาเรียนรู้ความสัมพันธ์ ความไว้วางใจ และรายละเอียดเล็ก ๆ ที่ไม่ปรากฏอยู่ในรายงาน การเปลี่ยนคนทำงานบ่อยครั้งจึงไม่ต่างจากการเริ่มนับหนึ่งใหม่ เพราะทีมใหม่ต้องใช้เวลาทำความเข้าใจพลวัตของพื้นที่อีกครั้ง
เมื่อระบบและกลไกทำงานร่วมกันได้อย่างเข้มแข็ง
การยกระดับงานให้ตอบสนองนโยบายเร่งด่วน เชื่อมต่อหน่วยงานอื่น
หรือรองรับยุทธศาสตร์การพัฒนาในระดับที่สูงขึ้น ก็จะทำได้ง่ายขึ้น
อ่านบทความที่เกี่ยวข้อง:
- ผ่านประเมินโมเดลแก้จน มอบเทคโนโลยีชุมชนเห็ดเศรษฐกิจบ้านบะหว้า
- "วิจัยจบไม่ขึ้นหิ้ง“ เปิดฟอรั่มคุยจุดร่วมเดินต่อแบบไหน
- บพท. ติดตามโมเดลแก้จน กินข้าวป่าทุ่งพันขัน อ.อากาศ
ทีมแก้จนเชิงพื้นที่ การพัฒนาเริ่มต้นที่คนไม่ใช่เพียงกิจกรรม
งานแก้ปัญหาความยากจนเชิงพื้นที่จะเดินหน้าได้หรือไม่ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับงบประมาณ โครงการ เพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับ “ทีมทำงาน” ที่สามารถเชื่อมข้อมูล ผู้คน และความหวังของชุมชนเข้าด้วยกัน
ผู้นำทีมวิจัย จึงไม่ใช่เพียงผู้กำหนดตารางงานหรือสั่งการจากหน้าห้องประชุม แต่ต้องเป็นผู้สร้างพื้นที่ให้ทุกฝ่ายได้มีส่วนร่วมและรู้สึกเป็นเจ้าของงานร่วมกัน เมื่อชาวบ้าน ผู้นำชุมชน หน่วยงานท้องถิ่น และทีมวิจัยเห็นเป้าหมายเดียวกัน กิจกรรมต่าง ๆ ก็ไม่ใช่ภาระของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง แต่กลายเป็นงานร่วมของคนในพื้นที่
ทีมนักวิจัยเองก็ต้องทำหน้าที่มากกว่าการลงทะเบียน ถ่ายภาพ จัดอาหาร หรือจัดสถานที่ เพราะบทบาทที่สำคัญกว่าคือการเป็น “หูและตา” ของกระบวนการทำงาน
นักวิจัยภาคสนาม ต้องสื่อสารได้ดี ฟังให้มาก สังเกตให้ลึก และจับให้ได้ว่าใครกำลังมีส่วนร่วม ใครยังเงียบอยู่ ใครมีข้อกังวล หรือความสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มคนกำลังส่งผลต่อการทำงานอย่างไร ข้อมูลเชิงลึกจำนวนมากไม่ได้ปรากฏในแบบสอบถาม แต่อยู่ในบทสนทนาระหว่างพักประชุม สีหน้า ท่าที และความเงียบของผู้เข้าร่วมเวที
ขณะเดียวกัน ชาวบ้าน ไม่ควรถูกวางไว้ในฐานะ “ผู้ให้ข้อมูล” เท่านั้น แต่ควรได้รับบทบาทเป็นทีมทำงานร่วมกับนักวิจัยด้วย เพราะคนในชุมชนรู้จักพื้นที่ รู้จักผู้คน และเข้าใจบริบทชีวิตจริงดีที่สุด
ประสบการณ์จากการจัดงานบุญ งานประเพณี หรือกิจกรรมส่วนรวมของหมู่บ้าน สะท้อนว่าชุมชนมีทักษะในการจัดการคน จัดการเวลา และจัดการทรัพยากรอยู่แล้ว หากมีการหนุนเสริมอย่างเหมาะสม คนในชุมชนสามารถจัดกิจกรรมอย่างเป็นระบบ รวมทั้งสื่อสารและนำเสนอประเด็นสำคัญต่อหน่วยงานภายนอกได้อย่างมีน้ำหนัก
อ่านบทความที่เกี่ยวข้อง:
- จดหมายถึงเธอ ADM "นักขับเคลื่อนงานพัฒนาทุกที่ สร้างการเปลี่ยนแปลงสมดุลสังคม"
- จากตัวแสดงหลักสู่ผู้ออกแบบระบบ นี่คือวิศวกรสังคม นักพัฒนาเชิงพื้นที่
เสน่ห์ของงานวิจัยแก้จนเชิงพื้นที่
เสน่ห์ของงานเชิงพื้นที่จึงอยู่ตรง “การวิเคราะห์ข้อมูลหน้าเวที” คือการนำข้อมูลที่รวบรวมได้มาสรุป อธิบาย และชวนผู้เข้าร่วมแลกเปลี่ยนกันในขณะนั้น เพื่อให้ทุกฝ่ายเห็นสถานการณ์เดียวกัน คล้ายเวทีประชาคมที่ไม่ได้มีไว้เพียงรับฟัง แต่มีไว้เพื่อค้นหาทางเลือกในการพัฒนาร่วมกัน
แต่เสน่ห์นี้ก็มาพร้อมความท้าทาย เพราะผู้นำกระบวนการต้องมีทั้งความรู้ ประสบการณ์ และวิจารณญาณในการตัดสินใจ การนำเสนอข้อมูลต้องไม่ทำลายความสัมพันธ์ การตั้งคำถามต้องไม่ทำให้ผู้คนรู้สึกถูกกล่าวหา และการสรุปทางเลือกต้องเปิดโอกาสให้ทุกฝ่ายยังเดินไปด้วยกันได้
งานพัฒนามักอยู่ระหว่างสองคำที่ต้องรักษาสมดุลให้ดี คือ “ถูกต้อง” และ “ถูกใจ” หากถูกใจแต่ไม่ถูกต้อง งานอาจเดินไปผิดทิศทางจนไม่เกิดผลลัพธ์จริง แต่หากถูกต้องโดยไม่คำนึงถึงความรู้สึก ความพร้อม และความสัมพันธ์ของผู้คน ก็อาจไม่มีใครพร้อมร่วมทำงาน
อ่านบทความที่เกี่ยวข้อง: บพท. ลุยดงเดินป่าหนุนเสริมนักวิจัยแก้จน อากาศอำนวยโมเดล
บทสรุป
หัวใจของการแก้จนไม่ใช่การนำโครงการหรืออาชีพไปวางไว้ในชุมชน หากคือการทำความเข้าใจชีวิตจริงของครัวเรือนผ่านกรอบ SLF แล้วออกแบบระบบรายได้ให้สอดคล้องกับรายจ่ายและทุนชีวิตของแต่ละพื้นที่
ความสำเร็จจะเกิดขึ้นได้เมื่อการทำงานตั้งอยู่บนการมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง ชุมชนไม่ได้เป็นเพียงผู้รับความช่วยเหลือ แต่เป็นเจ้าของข้อมูล เจ้าของปัญหา และเจ้าของทางออก ขณะเดียวกัน หน่วยงานระดับอำเภอ ตำบล และชุมชนต้องประสานงานกันด้วยหลักธรรมาภิบาล มีข้อมูลร่วม กติกาที่เป็นธรรม และความไว้วางใจระหว่างกัน
เมื่อระบบโมเดลและคนทำงานเชื่อมโยงกันได้อย่างถูกต้อง การแก้จนจะไม่สิ้นสุดพร้อมงบประมาณหรือโครงการ แต่จะพัฒนาไปสู่ Exit Strategy ที่ชุมชนสามารถขับเคลื่อนชีวิตและเศรษฐกิจของตนเองได้อย่างต่อเนื่อง
เรื่อง: แตงโม สกลนคร
.jpg)
