15 พฤษภาคม 2569 ประเทศไทยเริ่มต้นเข้าสู่ “ฤดูฝน” ตามประกาศของกรมอุตุนิยมวิทยา โดยฤดูฝนจะสิ้นสุดประมาณกลางเดือนตุลาคม
เข้าสู่ฤดูฝนผมนึกถึงคำกล่าวของ พ่อเด่น ชาวบ้านดงสาร ตำบลโพนงาม อำเภออากาศอำนวย จังหวัดสกลนคร ที่ว่า “น้ำมาเอาปลามาฝาก น้ำจากฝากปลาไว้ให้” ไม่ได้เป็นเพียงการพูดถึงฤดูกาลทางธรรมชาติเท่านั้นครับ แต่มันคือ “ปรัชญาการดำรงชีพในชนบท”
น้ำมาเอาปลามาฝาก
เมื่อถึงหน้าฝน น้ำหลากมาจากแม่น้ำสงครามและตามห้วยหนองคลองบึง มันไม่ได้มาแค่มวลน้ำ แต่มันนำพา “แหล่งโปรตีน” และความอุดมสมบูรณ์มาให้ถึงที่ทุ่งพันขันแห่งบ้านดงสาร ชาวบ้านไม่ต้องไปดิ้นรนหาไกล แค่เตรียมอุปกรณ์ ไซ แห ลอบ ให้พร้อมรับสิ่งที่ธรรมชาติหยิบยื่นมาให้
น้ำจากฝากปลาไว้ให้
เวลาที่น้ำลดหรือแห้งขอดลง สิ่งที่เหลือทิ้งไว้ตามแอ่งน้ำหรือ “หนอง” ก็คือปลาที่ตกค้างอยู่ การรู้จักเก็บออมและการแปรรูป เช่น ทำปลาร้า ปลาแห้ง เพื่อให้มีกินไปตลอดฤดูแล้ง เป็นการสอนเรื่องการบริหารจัดการทรัพยากรที่ได้รับมา
ชนบทพึ่งพิงฟ้าฝนเป็นหลัก การที่พ่อเด่นกล่าวด้วยความดีใจ แสดงถึงความเชื่อมั่นว่า “ธรรมชาติไม่เคยทอดทิ้งผู้ที่ขยัน” ซึ่งเป็นภาพสะท้อนของเศรษฐกิจหมุนเวียนแบบดั้งเดิม ที่เน้นการหาอยู่หากินตามฤดูกาลโดยมี "ปลา" และภูมิปัญหาเป็นตัวแทนของความมั่งคั่งที่ไม่ต้องซื้อหาด้วยเงินทอง
เรื่อง: แตงโม สกลนคร