วันนี้ 23 สิงหาคม 2569 Facebook แจ้งเตือนโพสต์ความทรงจำเมื่อ 2 ปีที่แล้ว (2567) ผมได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์ในประเด็น “การเลื่อนระดับความยากจน” จากประสบการณ์การทำงานในพื้นที่ประมาณ 3 ปี (2563-2566)
4 ปัจจัยชี้วัดการพ้นความยากจน
เมื่อปี 2567 ผมสะท้อนให้เห็นว่า ปัจจัยชี้วัดการพ้นความยากจนไม่ได้ขึ้นอยู่กับตัวบุคคลเพียงอย่างเดียว หากแต่ผูกโยงกับโครงสร้างเชิงระบบและโอกาสรอบตัว จากหลายกรณีศึกษา พบว่ามีปัจจัยสำคัญในการยกระดับคุณภาพชีวิต ดังนี้
- เงินทุนและการบริหารจัดการเงิน ผมให้เงินทุนเป็นลำดับสำคัญก่อนเลย เพราะเป็นรากฐานในการสร้างอาชีพหรือต่อยอดรายได้ เพื่อให้พวกเขาเหล่านั้นมีกำลังใจแก้ไขปัญหาสู้กับความจริง เช่น การจัดการผลิต คู่แข่งการตลาด ภัยพิบัติ เป็นต้น
- ความรู้ เมื่อผ่านการลองผิดลองถูกแล้ว พวกเขาจะเริ่มอยากเรียนรู้เอง เพราะเป็นเครื่องมือสำคัญในการเพิ่มมูลค่าและสร้างความได้เปรียบ เช่น ช่องทางและโอกาสในการแข่งขันที่เป็นธรรมสำหรับผู้ผลิตรายย่อย
- โครงสร้างทางกฎหมาย หากผิดพลาดซ้ำ ๆ หรือขายสินค้าได้ไม่มีมีกำไร เมื่อได้เรียนรู้พวกเขาจะรู้สึกว่ามีอะไรกดทับไว้อยู่ จึงทำลุกขึ้นมาศึกษา เช่น ภาษี ทรัพย์สินทางปัญญา เพื่อสร้างเกราะคุ้มครองสิทธิและสร้างความเป็นธรรมในสังคม
- ความเป็นธรรมในสังคม สุดท้ายมนุษย์ทุกคนต้องการเอาชนะธรรมชาติและสังคม หากคนรู้สึกว่ากำลังโดยแย่งจะลุกขึ้นต่อสู้ คนที่เอาเปรียบจะถูกสังคมต่อต้าน คนที่เปิดกว้างให้ทุกคนเข้าถึงทรัพยากรได้อย่างเท่าเทียมจะถูกสนับสนุน แต่หากคนเอาเปรียบรวมตัวเป็นสังคมความเหลื่อมล้ำความยากจนจะเกิดขึ้น อย่างเช่นในปัจจุบันนี้
ล้างภาพจำ "ความขี้เกียจ" ทำให้จนทั้งครอบครัว
อีกหนึ่งประเด็นสำคัญคือ มุมมองต่อความยากจนที่มักถูกผูกติดกับข้อกล่าวหาเรื่อง "ความขี้เกียจ" ซึ่งในความเป็นจริงควรมองว่าเป็น เรื่องเฉพาะบุคคลมากกว่าจะเหมารวมทั้งครอบครัว เนื่องจากบริบทของสังคมชนบทยังคงขับเคลื่อนด้วยระบบเครือญาติ
ในวงจรชีวิตของแต่ละครอบครัว ย่อมมีสมาชิกที่ประสบความสำเร็จและล้มเหลวปะปนกันไปตามช่วงวัย ความล้มเหลวของบุคคลใดบุคคลหนึ่ง จึงไม่ควรถูกนำมาตีตราเหมาเป็นปัญหาของทั้งครัวเรือน ซึ่งนำไปสู่การปิดกั้นโอกาสในชีวิตของสมาชิกคนอื่น ๆ
ผมเคยเห็นมุมมองการช่วยเหลือคนในชุมชน บางครั้งตัดสินใจเพียงเหตุผลพ่อหรือแม่ไม่มีส่วนร่วมในชุมชน ทำให้ถูกตัดสิทธิการช่วยเหลือด้านนั้น ๆ หรือแม้แต่ไม่อยากแก้ไขจึงไม่ส่งข้อมูลปิดโอกาสให้หน่วยงานอื่นมาช่วยเหลือ
ท้ายที่สุดแล้ว การแก้ปัญหาความยากจนให้หลุดพ้น ต้องเริ่มต้นจากการทลายอคติทั้งคนจนและสังคม และส่งเสริมให้สมาชิกทุกคนในครอบครัว ไม่ว่าจะเป็น พ่อ แม่ ลูก หลาน หรือญาติพี่น้อง ได้รับโอกาสอย่างเท่าเทียมในการเข้าถึงเครื่องมือสนับสนุนเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของตนเอง